પિતૃપક્ષ દરમિયાન પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ કરવાથી જીવનમાં આવતી બાધાઓ દૂર થાય છે અને પિતૃઓના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે.
પિતૃ પક્ષ શરૂ, જાણો મહત્ત્વ, નિયમ અને શ્રાદ્ધપક્ષ દરમિયાન શું કરવું અને શું ન કરવું જોઈએ?
આ વર્ષે પિતૃ પક્ષ 29 સપ્ટેમ્બર, શુક્રવારથી શરૂ થવા જઈ રહ્યો છે અને તે 14 ઓક્ટોબર, શનિવાર, સર્વપિત્રી અમાવસ્યાના દિવસે સમાપ્ત થશે. પિતૃ પક્ષના 16 દિવસના સમયગાળા દરમિયાન પિતૃઓ માટે પિંડ દાન, તર્પણ અને શ્રાદ્ધની વિધિઓ કરવામાં આવે છે. પિતૃપક્ષ દરમિયાન પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ કરવાથી જીવનમાં આવતી બાધાઓ દૂર થાય છે અને પિતૃઓના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે.
એક જ્યોતિષે જણાવ્યું છે કે પૌરાણિક ગ્રંથોમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે દેવતાની પૂજા કરતા પહેલા વ્યક્તિએ પોતાના પૂર્વજોની પૂજા કરવી જોઈએ. જ્યારે પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે ત્યારે દેવતાઓ પણ પ્રસન્ન થાય છે. આ જ કારણ છે કે ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ઘરના વડીલો જીવતા હોય ત્યારે તેમનું સન્માન કરવામાં આવે છે અને તેમના મૃત્યુ પછી શ્રાદ્ધ વિધિ કરવામાં આવે છે. આની પાછળ એક માન્યતા એવી પણ છે કે જો પૂર્વજોનું તર્પણ ન કરવામાં આવે તો તેમને મોક્ષ નથી મળતો અને તેમની આત્મા નશ્વર દુનિયામાં ભટકતી રહે છે. પિતૃ પક્ષની ઉજવણી કરવા પાછળ એક જ્યોતિષીય કારણ પણ છે. જ્યોતિષશાસ્ત્રમાં પિતૃ દોષ ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સફળતાની ખૂબ નજીક આવ્યા પછી પણ સફળતાથી વંચિત રહે છે, સંતાન પ્રાપ્તિમાં મુશ્કેલીનો સામનો કરી રહી છે, ધનની ખોટનો સામનો કરી રહી છે, ત્યારે જ્યોતિષ શાસ્ત્ર પ્રમાણે તેના પિતૃદોષથી પીડિત થવાની પ્રબળ સંભાવનાઓ છે. તેથી પિતૃદોષથી મુક્તિ મેળવવા માટે પિતૃઓની શાંતિ પણ જરૂરી માનવામાં આવે છે.
પિતૃ પક્ષ દરમિયાન ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો
એવું માનવામાં આવે છે કે આ 16 દિવસના સમયગાળા દરમિયાન તમામ પૂર્વજો તેમના સંબંધીઓને આશીર્વાદ આપવા માટે પૃથ્વી પર આવે છે. તેમને પ્રસન્ન કરવા માટે તર્પણ, શ્રાદ્ધ અને પિંડ દાન કરવામાં આવે છે. આ ધાર્મિક વિધિઓ કરવી એ પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તેનાથી વ્યક્તિના પૂર્વજોને તેમના ઈષ્ટ વિશ્વને પાર કરવામાં મદદ કરે છે. તે જ સમયે, જેઓ તેમના પૂર્વજોને પિંડ દાન નથી આપતા તેમને પિતૃ ઋણ અને પિતૃદોષ સહન કરવો પડે છે. તેથી, જો તમે શ્રાદ્ધ પક્ષ દરમિયાન તમારા પૂર્વજોનું શ્રાદ્ધ કરી રહ્યા છો, તો તમારે આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ…
શાસ્ત્રો અનુસાર મોટા પુત્ર અને નાના પુત્રને શ્રાદ્ધ કરવાનો અધિકાર છે, આ સિવાય વિશેષ સંજોગોમાં કોઈપણ પુત્રને શ્રાદ્ધ કરવાનો અધિકાર છે.
પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ કરતા પહેલા સ્નાન કરો અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરો.
દર્ભ ઘાસની બનેલી વીંટી પહેરો. તેનો ઉપયોગ પૂર્વજોને આહ્વાન કરવા માટે થાય છે.
પિંડ દાનના ભાગ રૂપે જવના લોટ, તલ અને ચોખાથી બનેલા ગોળ પિંડની ભેટ કરો.
શાસ્ત્રોક્ત માન્યતા છે કે શ્રાદ્ધ વિધિઓ (પિંડ દાન, તર્પણ) માત્ર લાયક વિદ્વાન બ્રાહ્મણ દ્વારા જ કરવી જોઈએ. શ્રાદ્ધ વિધિમાં બ્રાહ્મણોને પૂરી ભક્તિ સાથે દાન આપવામાં આવે છે અને જો તમે કોઈ ગરીબ કે જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિને મદદ કરો તો તમને ઘણું પુણ્ય મળે છે. આ સાથે ગાય, કૂતરા, કાગડા વગેરે પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓને પણ ખોરાકનો એક ભાગ આપવો જોઈએ.
શ્રાદ્ધ પક્ષ દરમિયાન આ કામ ન કરો
શાસ્ત્રો અનુસાર પિતૃ પક્ષના દિવસોમાં કોઈ પણ શુભ કાર્ય ન કરવું જોઈએ.
આ સમયગાળા દરમિયાન કોઈપણ વાહન અથવા નવી વસ્તુ ખરીદશો નહીં.
આ સિવાય માંસાહારી ખોરાક બિલકુલ ન લેવો. જો તમે શ્રાદ્ધ દરમિયાન પવિત્ર દોરો પહેરો છો, તો પિંડ દાન દરમિયાન, તેને ડાબાને બદલે જમણા ખભા પર રાખો.
શ્રાદ્ધ વિધિ કરનાર વ્યક્તિએ પોતાના નખ ન કાપવા જોઈએ. આ સિવાય તેણે પોતાના વાળ કપાવવા કે મુંડન ન કરવું જોઈએ.
તમાકુ, સિગારેટ, દારૂનું સેવન ન કરો આવી ખરાબ વર્તણૂકમાં સામેલ ન થાઓ. આ શ્રાદ્ધ વિધિ કરવાના ફળદાયી પરિણામોમાં અવરોધ ઊભો કરે છે.
જો શક્ય હોય તો 16 દિવસ સુધી ઘરમાં ચપ્પલ ન પહેરો.
એવું માનવામાં આવે છે કે પિતૃ પક્ષના પખવાડિયા દરમિયાન પૂર્વજો કોઈપણ રૂપમાં તમારા ઘરે આવે છે. તેથી આ પખવાડિયામાં કોઈ પણ પ્રાણી કે મનુષ્યનું અપમાન ન કરવું જોઈએ. તેના બદલે, તમારા દ્વારે આવનાર કોઈપણ પ્રાણીને ખવડાવવું જોઈએ અને આદરપૂર્વક વર્તેવું જોઈએ.
પિતૃપક્ષમાં શ્રાદ્ધ કરનાર વ્યક્તિએ બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવું જોઈએ.
પિતૃ પક્ષ દરમિયાન કેટલીક વસ્તુઓ ખાવાની મનાઈ છે, જેમ કે ચણા, મસૂર, જીરું, કાળું મીઠું, ગોળ અને કાકડી, સરસવ વગેરે ન ખાવા જોઈએ.
ધાર્મિક વિધિ માટે લોખંડના વાસણોનો ઉપયોગ કરશો નહીં. તેના બદલે તમારા પૂર્વજોને ખુશ કરવા માટે સોના, ચાંદી, તાંબા કે પિત્તળના વાસણોનો ઉપયોગ કરો.
જો કોઈ ચોક્કસ સ્થાન પર શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે તો તે વિશેષ ફળ આપે છે. કહેવાય છે કે ગયા, પ્રયાગ અને બદ્રીનાથમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી પિતૃઓને મોક્ષ મળે છે. જે લોકો કોઈપણ કારણસર આ પવિત્ર સ્થાનો પર શ્રાદ્ધ નથી કરી શકતા તેઓ તેમના ઘરના આંગણામાં કોઈપણ પવિત્ર સ્થાન પર તર્પણ અને પિંડ દાન કરી શકે છે.
શ્રાદ્ધ વિધિ માટે કાળા તલનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. પિંડ દાન કરતી વખતે તુલસી રાખો.
શ્રાદ્ધ વિધિ સાંજ, રાત્રિ, સવાર કે અંધારામાં ન કરવી જોઈએ.
પિતૃ પક્ષમાં ગાય, કૂતરા, કીડીઓ અને બ્રાહ્મણોને યથાશક્તિ ખવડાવવું જોઈએ.
આ રીતે વિધિ પ્રમાણે શ્રાદ્ધ પૂજા કરવાથી વ્યક્તિ પોતાના પૂર્વજોના ઋણમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે અને શ્રાદ્ધ પક્ષ દરમિયાન કરવામાં આવતા શ્રાદ્ધથી પૂર્વજો પ્રસન્ન થઈને તમારા ઘર, પરિવારમાં સુખ-સમૃદ્ધિના આશીર્વાદ આપે છે.
